danab

 تاثیر مصرف بی رویه آب بر سفره های آب زیرزمینی
 
   چکیده 

 روش های مختلفی ،    به منظور جلوگیری از کاهش سفره های آب زیرزمینی و افزایش راندمان آب وجود دارد که با رعایت آنها نه تنها سفره های آب زیرزمینی کاهش نمی یابد بلکه سطح آب روز به روز افزایش می یابد. وقتی سطح آب های زیرزمینی به علت برداشت زیاد کاهش یابد ﻻیه های خاک که از آب خالی شده اند، خشک و پوچ می شوند و زمین نشست می کند و فروچاله تشکیل می شود. همچنین برداشت بی رویه از سفره های آب زیرزمینی باعث شور شدن خاک و کاهش کیفیت محصول می شود. برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی باعث بروز مشکﻼت دیگری همچون پایین آمدن سفره های آب زیرزمینی، افزایش هزینه آب، کاهش سطح تأمین آب، فشردگی خاک وکاهش کیفیت آب می شود. بنابراین مدیریت همه موارد مذکور از اهمیت زیادی برخورداراست. بهترین راه برای جلوگیری از تشکیل فروچاله ها، شوری آب و .. صرفه جویی در مصرف آب های زیرزمینی و بهره وری بیشتر از آنها می باشد. برای جلوگیری ازنابودی سفره آب های زیرزمینی راهکارهایی همچون صرفه جویی درمصرف آب  برای انجام ئینی وبه حداقل رساندن استفاده ازمواد شیمیایی برای جلوگیری از مسمومیت حیوانات ِ کارهای لوکس وتز همکاری دولت وملت وتنظیم قوانین سخت ودقیق که یکی ازبهترین راه های کمک به حفظ منابع  ،وخاک آب زیرزمینی است، یافتن منابع جایگزین دیگری که این منابع جایگزین می توانند به آبرسانی دوباره سفره های آب زیرزمینی کمک کنند وداشتن برنامه منظم و استفاده در حد نیاز از آب را باید سر لوحه برنامه های خود قرار داده و مشکل کمبود آب را به خاطر داشته باشیم وبا درنظر گرفتن بحران فزاینده کمبود آب، باید درهرزمان ازآب کمتری استفاده کنیم.

واژه های کلیدی: سطح آب، راندمان، آب های زیرزمینی

  
مقدمه      آب زیرزمینی آبی است که درزیر سطح زمین وفضاهای حفره ای در صخره ها ورسوبات پرشده باشد.ذخایر آب های زیرزمینی درکشور ما ایران یکی از اصلی ترین منابع تأمین آب می باشند.آب های زیرزمینی درهمه جای کره زمین وجود دارند وبعد از یخچال ها بزرگترین ذخیره آب شیرین زمین محسوب می شوند. این ذخایر آبی درمناطق کم آب مانند استان های مرکزی ایران ازاهمیت خاصی برخوردارند.  استفاده ازآب های زیرزمینی در کشور ما که فاقد منابع آب سطحی فراوان است ازدیرباز رواج داشته است.امروزه نیز بخش مهمی ازآبهای مورد نیاز به خصوص در کشاورزی وبرای مصارف شهری ازمنابع زیرزمینی استفاده می شود.ماانسان ها چندین هفته بدون غذا می توانیم زنده بمانیم ولی بدون آب بیشتر ازچند روز نمی توانیم زنده بمانیم. ما درزندگی روزمره وبرای انجام خیلی ازکارها به آب نیاز داریم.  درچند سال اخیر سطح آب های زیرزمینی بسیار افت کرده است وادامه مصرف بی رویه وبرداشت اضافی این آب ها می تواند باعث خشک شدن چاه های آب شود وممکن است رفته رفته درسال های آینده همین مقدارکم از آب های زیرزمینی را نیز ازدست بدهیم.      کشور ایران درمنطقه خشک و نیمه خشک جهان واقع شده است. چنانچه میزان بارش درکشور کم باشد خشکسالی واگر بارش زیاد باشد سیل بوجود می آید. بارندگی در ایران کمتر از یک سوم بارندگی جهان  ٢٥ درصد بارندگی در ٧٠ است، درحالیکه پتانسیل تبخیر ایران سه برابر پتانسیل تبخیر جهان است. حدود  درصد ٧٥ درصد از سطح کشور اتفاق می افتد. حدود ٧٥ درصد بارندگی در ٣٠درصد سطح کشور و  درصد بارندگی در فصول آبیاری صورت می گیرد. منابع و میزان ٢٥ بارندگی درفصول غیر آبیاری و ٩/١ درصد سطحی و ١٩/۴  درصد چشمه ها، ٢٠/۴  درصد چاهها، ۵١/١ استحصال آب کشور عبارتند از ازقنات. 

متن و مباحث      روش های مختلفی برای برداشت آب های زیرزمینی وجود دارد که عبارتند از ازروش های طبیعی ومصنوعی. طبیعی آن شامل چشمه ها ومصنوعی شامل چاه ها وقنات ها می باشد. منشأ اصلی آب های زیرزمینی بارش است. آب باران ممکن است مستقیما به زمین نفوذ کند یاآنکه ابتدا به صورت رودخانه جریان یافته، یا به صورت آب ساکن ودریاچه درآمده وبعد به تدریج وارد زمین شود. آب های زیرزمینی،  تبخیر در آنها ، مخزن های آب طبیعی می باشند که نیاز به سرمایه گذاری ندارند وخود پاﻻیش هستند صورت نمی گیرد، آسیب پذیری کمی دارند ومنابع مطمئن تری نسبت به آب های سطحی هستند. امکان استفاده ازاین آب ها درسال های خشکسالی وجود دارد.      برای نجات آب های زیرزمینی وپیشگیری ازخشک شدن آنها نباید چاه دیگری حفر کنیم ویاعمق چاه های موجود را بیشتر کنیم. این کارها عﻼوه براینکه وقت ما را می گیرد و باعث هدردادن وقت ما می  به مخارج و هزینه های زیادی ازجمله حفر چاه، لوله گذاری و پمپاژ نیاز دارد. بنابراین راهی که ،شود برای پیشگیری از خشک شدن آب های زیرزمینی پیشنهاد می شود کاهش دادن مقداری از آبدهی چاه های آب و افزایش راندمان تولید و بهره وری آب های زیرزمینی می باشد که این کار باعث می شود سطح آب های زیر زمینی افزایش یابد.     وقتی سطح آب های زیر زمینی به علت برداشت زیاد کاهش یابد ﻻیه های خاک که از آب خالی شده اند، خشک و پوچ می شوند وبه همین دلیل زمین نشست می کند و فروچاله ها تشکیل می شوند. با استخراج انبوه آب های زیر زمینی در کشور ما متأسفانه زمین در معرض خطر فرونشست قرار می گیرد و بهترین راه برای جلوگیری از تشکیل فروچاله ها، صرفه جویی در مصرف آب های زیرزمینی و بهره وری بیشتر از آنها می باشد.      برداشت بی رویه از سفره آب های زیرزمینی باعث شور شدن خاک و کاهش کیفیت محصول می شود.  خشکسالی درکشور ما ٧٩-٨٠ بنابراین مدیریت این بخش از اهمیت زیادی برخورداراست. درسال های آغازشد. یکی ازراه های مقابله با خشکسالی دردنیا وکاهش اثرات آن استفاده موقت از آب های زیرزمینی است.      برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی باعث بروز مشکﻼتی همچون پایین آمدن سفره های آب زیرزمینی،افزایش هزینه آب،کاهش سطح تأمین آب،فشردگی خاک،کاهش کیفیت آب ونشست زمین می شود. چند نمونه ازتأثیرات منفی برداشت بی رویه آب های زیرزمینی به شرح زیربیان می گردد:    - پایین آمدن سطح سفره آب های زیرزمینی ١ پمپاز و تخلیه بیش ازحد آب های زیرزمینی باعث پایین رفتن سطح این منبع می شود به طوری که حفر چاه های عمیق هم دسترسی به آن را امکان پذیر نمی کند.    - افزایش هزینه آب ٢   باید انرژی بیشتری را صرف ، پایین رفتن سطح سفره آب های زیرزمین

تخلیه آب کرد. درنتیجه مالیات وهزینه حفرچاه برآن افزوده می شود.      - کاهش سطح تأمین آب ٣ آب های روی سطح زمین وزیرزمین به هم متصل اند با برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی دریاچه ها ورودخانه هایی که به هم متصل اند خشک می شوند.    - فشردگی خاک ۴ فشردگی خاک،رشد گیاه ونفوذ ریشه در خاک را کاهش می دهد وهمچنین حرکت آب وهوا درخاک را محدود می سازد ودرنتیجه باعث تنش های غذایی برای گیاه وخروج کند جوانه از خاک ودرنهایت باعث کاهش عملکرد محصول می شود.    - کیفیت آب ۵ استخراج بی رویه آب از نواحی ساحلی باعث می شود که نمک وآب دریا وارد منابع شوند وبه آن ناخالصی اضافه کنند.    - نشست زمین ۶ این اتفاق درنتیجه خالی شدن زیرزمین توسط برداشت بی رویه ازآب های زیرزمینی وفعالیت های انسانی به خصوص حفر چاه های عمیق در طبیعت رخ می دهد.دراین حالت خاک متراکم شده وفرو می ریزد.  راهکارهایی برای جلوگیری ازنابودی سفره های زیرزمینی:  - ی ١ ئینی صرفه جوی کنیم. مشکل کمبود آب را به خاطر ِ درمصرف آب برای انجام کارهای لوکس وتز داشته باشیم وبا درنظر گرفتن بحران فزاینده کمبود آب، باید درهرزمان ازآب کمتری استفاده کنیم.   زیرا آب های فاضﻼب مواد شیمیایی را به همراه خود به ، - استفاده ازمواد شیمیایی را به حداقل برسانیم ٢ منابع آب های زیرزمینی منتقل وجذب زمین می شوند ودر نهایت مسمومیت حیوانات وخاک را به همراه دارند.  - همکاری دولت وملت وتنظیم قوانین سخت ودقیق یکی ازبهترین راه های کمک به حفظ منابع آب ٣ زیرزمینی است.   - یکی ازراه های رسیدگی به مسئله کمبود سفره های آب زیرزمینی یافتن منابع جایگزین دیگری است ۴ که این منابع جایگزین می توانند به آبرسانی دوباره سفره های آب زیرزمینی کمک کنند.       -برداشت ازآب های زیرزمینی باید برنامه منظمی داشته باشد ونباید بیش ازحد نیازاز آن استفاده کنیم. 

 نتیجه گیری  باعث خشک شدن چاه های آب کشاورزی و در نهایت ،    در اثر مصرف بی رویه آب های زیرزمینی موجب خشک شدن مزارع و باغ های میوه و از بین رفتن موجودات زنده و خاک خواهیم بود. بنابراین با  درصد مصرف ۵٠ توجه به اینکه کشور ما فاقد منابع آب سطحی فراوان در فصل زراعی است و بیش از آب کشاورزی و شرب از سفره های آب زیر زمینی تامین می شود توصیه می شود در مصرف آب صرفه جویی و در حد نیاز استفاده شود و تمام روشها و پروتکل های افزایش راندمان آب را که با رعایت آنها سطح آب های زیرزمینی افزایش می یابد با جدیت پیگیری و به آنها توجه شود.   
      
 منابع ومأخذ .

1-اصول و عملیات آبیاری. معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی. چاپ اول. ١٣٧١ . م ، - حسینی ابریشمی ١   ص. ٤٩٦   ص. ١٥ . کتابچه آموزشی نجات آب ویژه دانش آموزان اول متوسطه. چاپ اول. ١٣٩٨ - آقا مرادی، غ. ٢ . علوم تجربی پایه هفتم متوسطه. چاپ هفتم. نشر ١٣٩٨ - احمدی، آ. احمدی، ه. امانی تهرانی، م. ... ٣ ص.١٣٠کتاب های درسی ایران.   daneshyari.com  در باره آب های زیر زمینی ISI - بی نام. وب سایت مقاﻻت ٤    www.zistonline.com - بی نام. وب سایت پایگاه خبری زیست آنﻼین ٥   setare.com - بی نام. وب سایت ستاره .برداشت بی رویه از آب های زیر زمینی ٦